Buddha & Mind

Het was een regenachtige woensdagmiddag en ik besloot om de nieuwe expositie over het Boeddhisme in het MAS te gaan bekijken. Ik ben altijd al geïnteresseerd geweest in het boeddhisme, maar ik heb eigenlijk nooit echt de moeite genomen om er wat meer over te leren kennen, dus ik hoopte op deze manier wat wijzer te worden.

De regen spatte op mijn gezicht terwijl ik over de Godefriduskaai wandelde. En plots doemde daar dat enorme roodkleurige gebouw op. Grotesk, monumentaal en gedecoreerd met kleine handjes. Het MAS doet me op een of andere manier altijd denken aan een heel groot legoblok. Het gebouw trekt me aan en ik kom dichterbij de ingang. Eenmaal binnen ga ik snel even naar de wc, ik stop mijn jas en tas in een kluisje en vervolgens loop ik richting de roltrappen naast het golvende raam. Ik zoef omhoog naar de eerste verdieping, daarna de tweede en dan, terwijl ik naar de derde verdieping omhoog ga, worden mijn ogen aangetrokken door een gigantische Buddha. Hij kijkt tevreden, maar sereen voor zich uit. En zo zit hij daar eindeloos te mediteren. Deze Buddha waakt op dit moment over Antwerpen. Wees daar maar zeker van!

Afijn, die grote Buddha was natuurlijk een duidelijke aanwijzing dat ik op de verdieping van bestemming was aangekomen en nadat mijn toegangsbewijs gecontroleerd was, deed ik de grote deur naar de expositie open. Ik kom binnen in een donkere ruimte, waar in het midden een rondvormig, glimmend voorwerp op een voetstuk staat. Ik loop ernaartoe, maar ik word er niets wijzer van. Ik kijk eens rond in de ruimte en ik zie dat er een klein beeldschermpje naast de deur staat. Op dat schermpje wordt een filmpje vertoond over wat het glimmende object moet voorstellen. Het blijkt een lotusbloem te zijn die, als je je hand erboven houdt, gaat bloeien en glimmen. Ik kijk nog even naar de lotus en besluit dan om door de volgende deur te gaan.

Ik kom binnen in een ruim opgezette zaal, die schaars en simplistisch aangekleed is. Er klinkt op de achtergrond mysterieuze muziek die gevormd wordt door een laag hummend geluid. Van het plafond naar beneden lopen dunne kabels die aan grote, lange balken bevestigd zijn. Het lijkt hierdoor net alsof de balken zweven in de lucht. Op de muur links van me staat in grote koeienletters: ‘Buddha & Mind’. Eronder in verschillende talen uitleg over de expositie. Verspreid over de zaal staan vitrines met daarin allerlei soorten kunstwerken en voorwerpen. De atmosfeer is kalm en rustig en ademt haast het Boeddhisme. Oké, mijn interesse is gewekt en ik besluit om deze expositie secuur aan te pakken. Ik wil alles zien en alles lezen en niets missen. Ik wil voor de volledige ervaring gaan. Ik loop naar de linkerhoek en begin daar mijn tocht door de zaal.

Op de balken hangen 54 schilderingen die samen een geheime handleiding vormen bij een Tibetaans boeddhistisch meditatieritueel. Deze schilderingen vormen samen het belangrijkste onderdeel van de expositie. Het zijn kunstwerken die in de 18e eeuw vervaardigd zijn voor het onderwijs en de opvoeding van een Mongoolse prins. Deze speciale collectie is in het bezit gekomen van het MAS via de Vlaamse pater Rafaël Verbois, die jarenlang in China verbleef. Daar heeft hij een grote collectie foto’s en objecten vergaard en in 1977 werd de collectie overgedragen aan het Etnografisch Museum Antwerpen. Nu is de verzameling opgenomen in het MAS.

Ik wil me het meest focussen op de 54 schilderingen en ik vraag me af of ik ze ga begrijpen. Ik loop langs de eerste rij afbeeldingen en ik neem alles goed in me op. Het zijn prachtige schilderingen en er zit een hoop symboliek in die de doorsnee Westerling zoals ik niet snel zal kunnen begrijpen. Zelfs niet met uitgebreide uitleg over wat je voor je ziet. Ik laat me meevoeren in de verhaallijn van de 54 afbeeldingen, maar het is heel moeilijk om er iets van te snappen. Misschien had het MAS er goed aan gedaan om de afbeeldingen te verwerken in een korte animatie over hoe de meditatie uitgevoerd dient te worden, want die afbeeldingen zijn echt heel abstract. Goed, om een heel lang verhaal over deze 54 afbeeldingen kort en duidelijk te houden: naar mijn mening zijn de schilderingen fascinerend. Ze geven je een kijkje in een oude cultuur waarin meditatie de sleutel is tot innerlijke rust. Dat is iets waar wij nu nog een hoop van kunnen leren. Het is alleen jammer dat ik een klein beetje met een onbevredigd gevoel de schilderingen achter me liet, omdat ik juist nog meer vragen had over deze cultuur dan voordat ik de expositie betrad. Echter, ik wil het MAS echt niet te kort doen, want hoewel de expositie voor mij niet helemaal bevredigend was, heb ik toch erg kunnen genieten van het feit dat ik zulke zeldzame objecten van zo dichtbij heb kunnen aanschouwen.

Toen ik alle schilderingen gehad had, liep ik richting het laatste onderdeel van de expositie: Een zaal binnen een zaal met stoeltjes en een groot beeldscherm. Ik ging op een van de stoeltjes zitten en ik kwam erachter dat er een koptelefoon hing aan de zijkant van de stoel. Ik zette hem op en ik hoorde niets… Oh, je moet natuurlijk nog op een knopje drukken! Nederlands dan maar. Ik wacht af… Een zachte, Vlaamse mannenstem klinkt in mijn oren. De woorden die hij spreekt lijken in verbinding te staan met wat ik op het grote scherm voor me zie. Ik zie foto’s van plekken in Antwerpen. Allerlei verschillende plekken. Van een drukke winkelstraat gaan we naar een bankje in een rustig park. De woorden van deze Vlaamse man brengen me tot rust en ik ben zowaar aan het mediteren! Nou ja, echt mediteren zal het niet geweest zijn, maar het kwam tenminste aardig in de buurt van dat. De ‘meditatie’ duurde ongeveer tien minuten. De expositie was voor mij voorbij. Ik liep weer terug naar het roltrappenhuis en ik ging nog even voor die prachtige panorama van Antwerpen naar het dak van MAS. Dat krijg je er ook nog even bij, letterlijk bovenop weer een leerzame ervaring in dit bijzondere museum.